Zamislite da ste u samom srcu Beograda, okruženi zelenilom, cvećem i nekom nostalgičnom tišinom i gradskom vrevom u isti mah. Takvo mesto je (rekli bismo, nekada bilo) Pionirski park, dragoceni kutak u samom srcu prestonice, koji je, uprkos godinama uspešno umeo da čuva duh detinjstva svake generacije.
Danas… znamo svi šta se u njemu nalazi, ali tekst želimo da fokusiramo na istoriju ovog dela grada, koji je nekada bio epicentar susreta, prvih poljubaca, odmora na klupi pred ulazak u autobus.
Pionirski park nekada je bio dvorska bašta i Pionirski dom
Kada je 1842. godine na presto stupio Aleksandar Karađorđević, nije imao svoj dvor jer su svi dotadašnji konaci bili svojina Obrenovića. Zato je država, za potrebe formiranja rezidencije novog kneza Srbije Aleksandra Karađorđevića, kupila kuću sa baštom na Terazijama, koju je sazidao Stojan Simić, na močvarnom terenu koji je poravnat i nasut. U toj zgradi je bio stari dvor, koji je posle ubistva kralja Aleksandra Obrenovića porušen.
Kada je Srbija proglašena kraljevinom, 1882. godine, sagrađena je nova zgrada dvora, dvor kralja Milana (današnji Stari dvor). Izgradnja zgrade Novog kraljevskog dvora – dvora kralja Aleksandra I Karađorđevića, započeta je, prema projektu arhitekte Stojana Titelbaha, 1911. godine, a završena 1922. godine. Koncepcija gradnje je vezana za arhitekturu Starog dvora sa kojom čini jedinstvenu celinu.
Planirano je da se na prostoru Dvorske bašte napravi novi dvor, ali kralj Aleksandar je odustao od toga – dvor je napravljen na Dedinju a Novi dvor je ustupljen muzeju.
Posle Drugog svetskog rata, 1945. godine uklonjen je visoki kameni zid koji je zatvarao dvorsku baštu i tako je postala jedinstveni zeleni gradski prostor nazvan Pionirski park, po česmi posvećenoj pionirima koja je izgrađena 1952. godine. Ideja o tadašnjem parku bila je povezana sa širim ciljem stvaranja prostora za decu, gde bi se mogla zabavljati, učiti i razvijati u zdravoj i sigurnoj okolini.
Nakon dvorske bašte, Pionirski park je postao mesto gde su se smenjivali kulturni, obrazovni, ali i sportski sadržaji, koji su često organizovani za mlade. Parcijalno je prilagođen i za odmor, s klupama, igralištima i zelenilom, ali i za organizovane aktivnosti poput dramskih predstava, koncerata i sportskih događanja. Tako je Pionirski park postao važno okupljalište, posebno za decu, ali i za odrasle koji su uživali u mirnoj oazi usred urbanog okruženja.
Razvoj
Tokom decenija, Pionirski park je prolazio kroz različite faze transformacije. Na samom početku, park je bio dominiran drvećem, travnjacima i kako smo naveli, velikim prostorima za decu koja su uživala u sportskim igrama i raznim zabavnim aktivnostima. Međutim, tokom 1970-ih i 1980-ih godina, park je prošao kroz značajne promene u svom dizajnu. Uvedeni su novi sadržaji, a posebno se izdvajaju igrališta i rekreativni prostori, koji su još više park približili lokalnoj zajednici. Zanimljiv je i period iz 1990-ih kada je park, uprkos brojnim nemilim događajima u zemlji, postao mesto okupljanja mnogih manifestacija i događaja, ali ne političkih već kulturnih i sportskih. Tada je renovirana i izgrađena fontana sa skulpturama, kao i dodatni prostori za sedenje, čime je postao još atraktivniji za posetioce svih uzrasta.
Sadašnjica
Iako je Pionirski park deo beogradske istorije i kulturnog nasleđa, današnje promene, naročito komercijalizacija prostora i njegovo korišćenje u političke svrhe, postavljaju ozbiljna pitanja o budućnosti ovog parka. Nekadašnje mesto za igru, opuštanje i obrazovanje sada je u velikoj meri prepušteno političkim interesima, što se u velikoj meri negativno odražava na njegov originalni karakter.
Kritičari tvrde da prekomerna komercijalizacija prostora vodi ka njegovoj degradaciji kao javne zelene površine. Pionirski park, koji je nekada bio simbol mira i zdravog okruženja za decu i porodice, pretvorio se u nešto za šta, kao redakcija, nemamo adekvatnu reč.
