Povremeno se nad Beogradom nadvije glas da će ukinuti „dvojku“. Kažu, gužva je, vreme je za nove planove, grad mora da diše drukčije. Ali svaka takva priča zvuči kao pokušaj da se preseče nit koja spaja Beograd sa samim sobom. Jer tramvaj broj 2 nije samo tramvajska linija – ona je kružni tok sećanja, krug koji ide oko srca grada, kao da ga štiti svojim šinama.
Kada bi tramvajska linija broj 2 prestala da postoji, to ne bi bila samo tehnička promena u javnom prevozu. Njeno ukidanje značilo bi gubitak dela urbanog identiteta Beograda. „Dvojka“ je više od saobraćajne linije – ona je orijentir, svakodnevna navika i svojevrsna mapa grada. Tokom jednog kruga obuhvata najvažnije tačke centralnog Beograda: Bulevar kralja Aleksandra, Slaviju, Dorćol i Kalemegdan. Upravo zato je u kolektivnoj svesti Beograđana odavno prevazišla okvire običnog prevoznog sredstva i postala simbol grada.
Početak tramvajskog saobraćaja u Beogradu
Prvi tramvaj u Beogradu pojavio se 14. oktobra 1892. godine, kada je grad dobio konjski tramvaj. Tada su postojale tri linije, a kola su vukli konji duž šina položenih od Kalemegdana do Slavije, od Terazija do Topčiderskog parka i prema današnjem Vukovom spomeniku.
Električni tramvaji uvedeni su 1904. godine, na Dan oslobođenja Beograda od Turaka (14. oktobar), i to je bio trenutak kada je tramvajski prevoz ušao u modernu eru. Beograd je tada dobio električne garniture koje su za to vreme bile prava atrakcija.
Formiranje linije „dvojke“
Kružna linija oko užeg centra grada, ono što danas znamo upravo kao „dvojku“, uspostavljena je 1924. godine. Njena ideja bila je jednostavna, ali genijalna: napraviti liniju koja ide u krug i obilazi najvažnije gradske tačke i povezuje glavne saobraćajnice. Trasa „dvojke“ prolazila je oko čitavog urbanog jezgra: od Kalemegdana, preko Dorćola, Vukovog spomenika, Slavije, pa sve do centra grada i natrag. To je zapravo „mali gradski ring“ koji i danas funkcioniše gotovo isto, iako je Beograd u međuvremenu postao višemilionski grad.
Zbog svoje kružne trase, tramvaj broj 2 uvek je bio više od običnog prevoznog sredstva. On je postao orijentir za Beograđane – ako ne znaš gde ide koji tramvaj, siguran si da „dvojka“ ide oko centra. Zahvaljujući ovoj liniji čak se i stranci lakše snalaze u gradu.
Za mnoge generacije upravo ovaj broj je predstavljao i prvu vožnju tramvajem, jer je nudila celovit pogled na grad. Studenti su je koristili da brzo stignu od jedne do druge tačke oko univerzitetskih zgrada, a stariji sugrađani da obave poslove po gradu. U drugoj polovini 20. veka ova tramvajska linija je dobila i poseban šarm koji i danas traje: drvene i metalne delove sa karakterističnim zvukom vožnje, koji su postali deo svakodnevnice.
Često se kaže da ko nije bar jednom seo u „dvojku“ i odvezao se u krug, taj nije zaista upoznao Beograd.
„Dvojka“ danas
Iako je Beograd tokom poslednjih decenija dobio nove autobuse i trolejbuse, a metro se godinama najavljuje, „dvojka“ i dalje vozi istu kružnu trasu i rekli bismo da građanima u potpunosti odgovara. Njena putanja se nije menjala gotovo 100 godina, što je čini svojevrsnim živim muzejom na šinama.
Zbog toga, ideja da se „dvojka“ ukine ili ukalupi u novi sistem prevoza često zvuči kao udar na identitet Beograda. Jer ova linija tramvaja nije samo vozilo, ona je priča o gradu, o generacijama koje su odrasle uz nju i o uspomenama koje je prenela iz prošlog veka u ovaj.
Za kraj, donosimo vam priču Mome Kapora iz tramvaja broj 2:
Jedanput davno, dok sam bio još dečak, u tramvaju broj dva ustupio sam mesto jednoj “postarijoj” dami od tridesetak godina. Jutros mi je u istom tramvaju ustupila sedište jedna ljupka devojčica od osamnaest! Izmedju ta dva događaja protekao je moj život, vrteći se neprestano u krug, baš kao i tramvaj „dvojka„.
